Guitar String รู้จักสายกีตาร์

สิ่งหนึ่งที่คุณควรรู้ สายกีตาร์ที่ใช่ มันจะช่วยต่อยอดจินตนาการให้คุณได้ เสียงที่ใช่ มันจะพาคุณไปไกล Feeling, Mood หรือทุกๆอย่างอาจเกิดขึ้นกับคุณ เพียงไม่กี่วินาทีนั้น คุณอาจจะสร้างเพลงฮิตขึ้นมา และมันอาจจะเปลี่ยนชีวิตคุณไปตลอดกาล คุณจะคิดว่าผมพูดเวอร์ก็ได้ แต่ถ้าคนสนใจ  ก็เชิญศึกษาต่อด้านล่างได้เลย เลือกสายที่เหมาะและมันใช่กับคุณ 

เสียงกีตาร์คือการ Combination กันหลายๆอย่าง ตัวกีตาร์ ชิ้นส่วนต่างๆ ไม้ เฟรต ลูกบิด Pickup และแน่นอนรวมถึงสายด้วย ส่วนประกอบต่างๆที่มันนัวกันอยู่ มันต้องสร้างความแตกต่างให้เกิดขึ้นบ้างสิ ไม่งั้นกีตาร์คงไม่มีหลายชนิด สายก็มีตั้งหลายชนิด ลอง Mix กันดู

แต่ประเด็นอยู่ที่ว่า แล้ว Character ของสายแต่ละชนิดเป็นยังไงล่ะ จะได้พอเลือกถูก ถ้าเลือกแบบไม่รู้อะไรเลยคงไม่ได้ หลังจากนี้เราไปศึกษากันว่ามีอะไรบ้าง

วัสดุทำสายกีตาร์ (String material)

สายกีตาร์ทำมาจากวัสดุต่างๆ เช่น เหล็ก (steel) นิกเกิล (nickel) ทองเหลือง (brass) ทองสัมฤทธิ์ (bronze) และไนลอน (nylon) วัสดุแต่ละชนิด มีคุณสมบัติเฉพาะตัวที่ส่งผลต่อการสร้างเสียง (Sound Generating) ที่แตกต่งกัน มีการสั่นที่แตกต่างกัน โทนเสียงที่ได้จะแตกต่างกัน

1. Steel & Nickel Strings

วัสดุที่ใช้ทำสายกีตาร์ ประเภทพแรกคือ เหล็ก (Steel) และ นิกเกิล (Nickel) เป็นวัสดุที่ให้ Dynamic ของเสียงที่ดี ลักษณะคือ ตัวสายเหล็กจะถูกเคลือบด้วย Nickel เงาๆ ให้เสียงที่กลมกลืนสมบูรณ์แบบ แต่ไม่ได้มีแค่นี้ คุณยังสามารถใช้สายที่ทำจากเหล็กหรือนิกเกิลล้วนๆ ซึ่งได้รับความนิยมอย่างมากในช่วงหลังๆ มานี้

สิ่งที่น่าสนใจคือ ไม่ว่าจะเป็นสายเหล็ก (Steel) หรือ นิกเกิล (Nickel) ต่างก็ให้เสียงที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว 

• Pure Steel : ให้โทนเสียงที่ พุ่ง คมชัด สว่าง Bright มีชีวิตชีวา ร่าเริง สดใส สนุกสนานกว่า
• Pure Nickel : ให้โทนเสียงที่ อุ่น หนักแน่น สงบเงียบ จริงจัง สุขุม บรรยากาศเหมือนกับคุณนั่งเล่นกีตาร์อยู่เงียบๆ ในคืนที่อยากอยู่นิ่งๆ อยากคุยกับตัวเอง ทบทวนเรื่องราวที่ผ่านมาก เล่าอะไรที่เป็นความรู้สึกจากข้างใน

จากคุณสมบัติทั้งสอง การรวมกันของทั้ง Steel และ Nickel จึงได้ความ Balance ของเสียงทั้งคมชัด และอุ่น กลม

2. Brass and Bronze Strings

สาย Brass (ทองเหลือง) และ Bronze (บรอนซ์) ช่วยเพิ่มความแปลกใหม่ให้กับโลกของกีตาร์อะคูสติกสายเหล็ก โดยสายแต่ละยี่ห้อมีสูตรในการชุบทองเหลือง หรือชุบบรอนซ์ต่างกันไป

ตอนนี้เรามาดูกันว่าเอกลักษณ์ของสายชนิดนี้กันดีก่วา 

• สายชุบทองเหลือง (Brass) มีจุดเด่นในด้านเสียง ให้โทนเสียงที่คมชัดและสดใส อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ต้องทราบคือ สายเหล่านี้มักจะให้เสียงที่สดใสและจะmatchกับกีตาร์ที่มีโทนอุ่น อาจจะมองภาพง่ายๆว่าเป็นทรง Jumbo หรือไม่ก็ Dreadnought เพราะถ้าเอาไปใส่ OM เสียงอาจจะฟังดูแหลมเกินไป
• สายชุบบรอนซ์ (Bronze) ซึ่งให้เสียงโทนอุ่น นุ่มนวลกว่าสายทองเหลือง สายเหล่านี้มักเป็นตัวเลือกแรกๆ สำหรับกีตาร์ที่ให้เสียงค่อนข้างแหลม เอาไป Matching กันนั่นแหละ

ตอนนี้คุณอาจจะเริ่มพอเข้าใจมากขึ้นว่าควรเลือกใช้สายแบบไหน ผมอยากให้คุณลองหลายๆแบบ น่าจะมีสายซักชุดที่คุณชอบ

3. Nylon Strings

สายไนลอนหรือสายคลาสสิกเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุดสำหรับกีตาร์ Classical กีตาร์ประเภทนี้ได้รับการออกแบบมาให้ให้เสียงที่เบากว่าและตอบสนองได้ดีกว่า ดังนั้นการจับคู่กับสายโลหะจึงเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำอย่างยิ่ง คุณสมบัติเฉพาะตัวของสายไนลอนเป็นสิ่งที่ทำให้กีตาร์ประเภทนี้โดดเด่นอย่างแท้จริง ไว้อธิบายเชิงลึก ผมจะอธิบายไว้ในหมวดของ Knownledge ของการทำกีตาร์นะครับ

โครงสร้างของสาย (String Construction)

เรามาถึงหัวข้อโครงสร้างของสายกีตาร์ เรื่องนี้ก็เป็นเรื่องสำคัญ ไม่ใช่แค่เรื่องของวัสดุที่ใช้ทำเท่านั้น แต่ยังรวมถึงวิธีการประกอบ ขนาดของสาย (Gauge)  ขนาดของแกนสาย (String Core)  รูปแบบการพันสาย (Winding Tpye) และการเคลือบ (String Coating) ซึ่งล้วนมีส่วนทำให้สายนั้นมีโทนเสียงที่แตกต่างกันออกไป แต่ละยี่ห้อมีสูตรเฉพาะตัวในการสร้างสาย

1. Gauge

เกจของสายกีตาร์จะหมายถึงความหนา หรือขนาดของสายนั้นแหละ ภาษาบ้านๆคือสายใหญ่ สายเล็ก ถ้าเราจำกัดองค์ประกอบ(Factor)เดียว ในการ แค่ขนาดของสายนะ ไม่ได้มองอย่างอื่น 

• สายใหญ่ ถ้าตั้งสายที่โน๊ตเดียวกับสายที่เล็กว่า จะมีแรงตึงสายมากกว่า สายแข็งกว่า กดยากกว่า  และจะให้โทนเสียงที่ทุ้มกว่า หนากว่า อ้วนกว่า อุ่นกว่า  
• สายเล็ก ถ้าตั้งสายที่โน๊ตเดียวกับสายที่ใหญ่กว่า จะมีแรงตึงสายที่น้อยกว่า สายนิ่มกว่า กดง่ายกว่า และจะให้โทนเสียงที่แหลมกว่า ใสกว่า บางกว่า 

เวลาเรียกขนาดสาย โดยทั่วไปแล้วเราจะเรียกตามขนาดที่ไม่มีจุดทศนิยม เช่น สายขนาด 0.009" เราจะเรียกสายเบอร์ 9 ขนาด 0.012" เราจะเรียกว่าสายเบอร์ 12

เวลาเราเรียกสายกีตาร์ทั้งชุด เช่น เพื่อนถามว่าใส่สายเบอร์อะไร  เราจะบอกว่าสายเบอร์ 9 ถ้าสาย1 ของกีตาร์เป็นสายเบอร์ 9 ซึ่งเราจะไม่บอกทุกสาย เป็นที่เข้าใจกันทั่วไป

ใส่สายเบอร์อะไรดี เป็นคำถามยอดฮิต 

1. กีตาร์ไฟฟ้า - ส่วนใหญ่จะนิยมที่สายเบอร์ 9-10 เป็นมาตรฐาน แต่ก็จะมีใช้แตกต่างกันไป
   
   - สายเบอร์ 8: หาซื้อยากหน่อย บางร้านไม่มีขาย ได้รับความนิยมน้อย บางคนบอกว่าสายนิ่มไป แต่บางคนก็ชอบ Sound บางคนก็ชอบเพราะเล่นง่าย สายเบอร์ 8 เวลาสายเก่า หมดอายุ สายจะแกว่งมาก Buzz ง่ายหน่อยนะ
   - สายเบอร์ 9: ยอดนิยม เสียงมาตรฐาน เมื่อก่อนเป็นสายที่นิยมมากที่สุด เหมาะกับกีตาร์ที่มีเสกล 25.5" เป็นเบอร์สายที่ใส่ใน Fender ที่ผลิตออกมาจากโรงงาน  แต่ตอนนี้เปลี่ยนเป็นสายเบอร์ 10 แล้ว
   - สายเบอร์ 10: นิยมที่สุดในตอนนี้ ใส่ทั้ง Fender Gibson ถ้าใน Fender โทนเสียงจะคมหน่อย ชัดๆ แข็งนิดนึงแต่มันส์มือ ถ้าคนไม่ชิน ถ้าใน Gibson ก็จะพอดีๆ อุ่น สายจะรู้สึกว่านิ้มกว่า Fender เพราะคอสั้นกว่า
   - สายเบอร์ 11: นิยมน้อยหน่อย  มีคนเล่น Gibson หลายคนชอบสายเบอร์นี้ ตึงมือหน่อย  หรือไม่ก็ตั้งสาย Drop ครึ่งเสียง ก็จะนิยมมาก
   - สายเบอร์ 12: นิยมในคนชอบ Drop เสียง แรงตึงสายจะพอดีๆ ซึ่งก็ต้องดูด้วยนะว่า Drop เยอะมั้ย ถ้าDropมากๆ ก็อาจจะไปที่เบอร์13
   
   
2. กีตาร์โปร่ง -  ส่วนใหญ่นิยมที่เบอร์ 10 -12
   
   - สายเบอร์ 9: นิยมในคนที่ยังเล่นไม่นาน หรือหัดเล่นอยู่ เพราะสายจะนิ่มหน่อย
   - สายเบอร์ 10: นิยมในวงกว้าง มีผู้เล่นหลายคนที่ใช้เบอร์นี้ ตั้งแต่สมัยหัดเล่นจนถึงเล่นเก่งมากๆ สายเบอร์นี้เน้นไปทางตีคอร์ด ซึ่งจะรู้สึกสว่างกว่า
   - สายเบอร์ 11: นิยมรองลงมาจากสายเบอร์ 12 แต่ก็เป็นตัวเลือกที่คนใช้เยอะ บางคนที่ไม่ไหวกับเบอร์ 12 ถอยลงมาหน่อย เสียงก็ยังคมชัดอยู่
   - สายเบอร์ 12: ส่วนตัวผมแนะนำสายเบอร์ 12 เสียงที่ได้จะชัดและมีเนื้อมากที่สุด คม พุ่งแต่ก็ต้องขึ้นอยู่กับกีตาร์ของคุณด้วย ว่าโครงสร้างรับแรงดึงไหวหรือเปล่า

2. String Core

String Core คือ แกนสายกีตาร์ด้านใน ซึ่งบางคนอาจจะไม่รู้ว่ามันส่งผลต่อโทนเสียง โดย String Core แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่ แกนกลมและแกนหกเหลี่ยม แต่ละประเภทจะมีลักษณะเสียงที่แตกต่างกัน

• Round core strings เป็นแกนสายแบบกลม มีโทนเสียงที่อุ่น นุ่มนวลก เหมาะกับแนวเพลงอย่างบลูส์หรือร็อคคลาสสิก ซึ่งสามารถเพิ่ม Feeling ของเสียงแนววินเทจได้
  
• Hex core strings เป็นแกนสายแบบหกเหลี่ยม ให้โทนเสียงที่ดัง และใสกว่าแบบกลม  สายเหล่านี้ให้เสียงที่ Modern ซึ่งเหมาะกับสไตล์Rock Pop Metal รูปร่างหกเหลี่ยมของแกนช่วยเพิ่มระดับเสียงและตอบสนองได้คมชัดยิ่งขึ้น ทำให้เสียงกีตาร์ของคุณชัดและตอบสนองได้ดี

3. Winding Type

สายกีตาร์สมัยใหม่มีสายหลัก 3 ประเภทที่ต้องพิจารณา ได้แก่ Roundwound, Flatwound และ  Half-round สายแต่ละประเภทมีลักษณะโทนเสียงเฉพาะตัว และเป็นที่นิยมในบริบทของดนตรีที่แตกต่างกัน

• Roundwound strings สายพันรอบแบบกลม เป็นแบบมาตรฐานที่กีตาร์ส่วนใหญ่ใช้กัน สายประเภทนี้ให้เสียงที่สดใส มีชีวิตชีวา สายประเภทนี้ถูกในดนตรีแทบจะทุกแนวโดยที่ตัวเค้าจะให้โทนเสียงที่ Balance
  
• Flatwound strings สายพันรอบ แบบผิวเรียบแบน สายแบบนี้ให้ความรู้สึกที่เป็นเอกลักษณ์ โทนเสียงที่อุ่น หนา ละมุน เข้มข้นกว่า สายแบบนี้นิยมมากในดนตรีแจ๊ส เนื่องจากให้เสียงที่อบอุ่นและนุ่มนวล เหมาะสำหรับการเล่นแบบเมโลดี้ที่นุ่มนวล
  
• Half-round strings เป็นสายกีตาร์แบบครึ่งวงกลม เป็นสายที่อยู่ระหว่างจะกลมก็ไม่กลม จะแบนก็ไม่แบน แน่นอนว่าคุณคงพอเดาได้ว่า เสียงน่าจะออกมาทางสดใสและก็นุ่มนวนไปด้วย สายกีตาร์แบบนี้มักได้รับความนิยมในแนวเพลงสมัยใหม่ ซึ่งผู้เล่นต้องการความสมดุลระหว่างโทนเสียงที่สดใสและคมชัด บางคนก็เอาไปเล่นแจ๊ส

หมายเหตุไว้นิดนึงนะครับ ถ้าคุณเล่นสายแบบ Roundwound อยู่ แล้ววันนึงอยากเปลี่ยนไปเล่นแบบ Flatwound สิ่งที่จะเกิดขึ้นกับคุณคือ คุณต้องไป Setup Intonation ใหม่ เพราะช่วงตึงสายของทั้งสองชนิดนี้ไม่เท่ากับ สาย Roundwound จะใช้ช่วงที่ยาวกว่า ไว้ผมจะอธิบายละเอียดอีกที ตามความเหมาะสมของเวลาที่มีอยู่

4. String Coating

โดยทั่วไป สายมี 2 ประเภทคือ แบบเคลือบ และแบบไม่เคลือบ โดยที่สายกีตาร์แบบเคลือบจะถูกเคลือบด้วยพลาสติกโพลีเมอร์ ซึ่งจะทำให้สายกีตาร์เคลือบจะมีอายุการใช้งานยาวนานกว่าสายกีตาร์ที่ไม่ได้เคลือบ 

โดยทั่วไปแล้ว สายเคลือบราคาจะแพงว่าสายไม่เคลือบ เนื่องมาจากใช้ได้นานกว่า ทนสนิมได้มากกว่า แต่ทั้งหมดทั้งมวลนี้ไม่ได้เกิดจากแค่มีสารเคลือบเพียงอย่างเดียว 

การที่สายทนกว่า อายุนานกว่า สายล้าช้ากว่าสายไม่เคลือบ เกิดจากคุณสมบัติของเนื้อสายเอง ซึ่งค่าความคงทนของวัสดุที่ดีกว่าสายแบบไม่เคลือบ และแน่นอนนั่นเกิดจากส่วนผสมของตัวสายเองด้วย ซึ่งสายกีตาร์แบรนด์ต่างๆก็จะมีสูตรลับที่ต่างกันออกไป

สายเคลือบยุคเก่า เวลาเล่นไปสักพัก สายจะลอกเป็นขุยๆ และเสียงจะทึบ แต่สายเคลือบสมัยนี้พัฒนาขึ้นแล้ว ซึ่งเสียงดีกว่าสายไม่เคลือบจริงๆ

ประเภทของสายกีตาร์ (Types of Guitar Strings) 

1. Acoustic Guitar String 

เมื่อพูดถึงสายกีตาร์โปร่ง โดยทั่วไปแล้วจะมี 2 ประเภทหลักๆ คือ 80/20 bronze และ phosphor bronze อย่างไรก็ตาม มีโลหะผสมอื่นๆ อีกมากมายให้เลือกใช้ 

ในกรณีของสายที่เป็นแบบพันด้วยลวด (wound strings) สายที่พันด้านนอกเป็นโลหะผสมด้านในเป็นแกนเหล็ก ส่วนสายแบบ plain strings ส่วนใหญ่มักทำจากเหล็กชุบดีบุก หรือชุบด้วยวัสดุอื่นๆก็ได้ 

• 80/20 bronze

สิ่งที่น่าสนใจคือคำว่า "80/20 bronze" ค่อนข้างจะทำให้คนเข้าใจผิดได้ เพราะในทางเทคนิคแล้ว ควรเรียกว่า "80/20 brass" มากกว่า เนื่องจากสายประกอบด้วยทองแดงและสังกะสี (80% copper และ 20% zinc) อัตราส่วนคือ อย่างไรก็ตาม เรื่องส่วนผสมของสายเชิงลึกไว้ผมจะมาอธิบายในโพสอื่นดีกว่า 

กลับมาพูดถึงเรื่องโทนเสียง สาย 80/20 bronze ให้โทนเสียงใส เป็นประกาย กระจ่าง ซึ่งบางคนชอบ บางคนไม่ชอบ ซึ่งแล้วแต่ความชอบส่วนตัว อย่างไรก็ตาม ข้อเสียอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือ 80/20 bronze มีแนวโน้มที่จะเกิดออกซิเดชัน (oxidation) ค่อนข้างเร็ว เกิดสนิมเร็วขึ้นนั่นแหละ ทำให้ต้องเปลี่ยนสายบ่อยขึ้น สายเหล่านี้เสียงจะมีใสเป็นพิเศษเวลาใช้ใหม่ๆ เป็นที่นิยมของคนใช้ Dreadnoughts และ Jumbo

• Phosphor bronze

สายกีตาร์ Phosphor bronze ได้รับการพัฒนาขึ้นเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้เล่นที่ต้องการสายที่คงทนยาวนานขึ้น โดยส่วนใหญ่ทำจาก ทองแดงผสมดีบุก 8-10% และฟอสฟอรัส (phosphorus )ในปริมาณเล็กน้อย ซึ่งแต่ละยี่ห้อจะมีความแตกต่างกัน สายกีตาร์ที่ทำด้วยโลหะผสมชนิดนี้จะให้โทนเสียงที่นุ่มนวลกว่า 80/20 และ ให้เสียงสม่ำเสมอตลอดอายุการใช้งานมากกว่า

สิ่งสำคัญที่ต้องทราบคือไม่ได้มีแค่สาย 80/20 bronze และ phosphor bronze ยังสายกีตาร์ที่ทำด้วย aluminum bronze, nickel, Alloy 52 และอื่นๆ อีกมากมาย

ด้วยเหตุผลที่สายมีหลากหลายชนิด ผมจึงอยากให้คุณลองสายประเภทอื่นๆด้วย เพราะจริงๆแล้วเสียงของกีตาร์ คือ Combination กันระหว่างหลายๆสิ่งในตัวมัน ทุกอย่างไม่มีอะไรที่ดีที่สุดหรอกครับ มีแค่จะเหมาะหรือไม่เหมาะ  อยากให้เลือกด้วยตัวคุณเอง  

2. Electric Guitar String 

สายกีตาร์ไฟฟ้าก็คล้ายกับสายกีตาร์โปร่ง มีแกนเหล็กเหมือนกัน ซึ่งแกนเหล็กก็จะถูกพันด้วยลวดโลหะผสมที่ไม่เหมือนสายกีตาร์โปร่ง ซึ่งโลหะผสมเหล่านั้นก็จะเป็นตัวกำหนดโทนเสียง เมื่อคนพูดถึงความชอบของสาย ส่วนใหญ่จะพูดแค่ในแง่ของส่วนผสมของสายที่มาพันหรือโลหะที่เอามาชุบสาย แต่ไม่ค่อยได้พูดถึงวิธีการพันสายด้านนอก สายกีตาร์บางยี่ห้อมีสูตรการพันเป็นของตัวเองของตนเอง 

• Nickel Plated Strings

สายกีตาร์ไฟฟ้าที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือ nickel-plated strings สายกีตาร์ประเภทนี้มีแกนเหล็กที่พันด้วย nickel-plated steel สายกีตาร์ประเภทนี้ให้เสียงที่ balance มีความใส คม และนุ่มนวล ซึ่งผู้เล่นชอบ สายกีตาร์ชุบนิกเกิลมีให้เลือกมากมายหลายแบบ 

• Pure Nickel 

สำหรับคนที่ต้องการเสียงที่อบอุ่น (warm sound) และนุ่มนวล (Creamier sound) สายกีตาร์ที่ทำจากนิกเกิลล้วน (Pure Nickel) เป็นตัวเลือกที่ดีมาก สายกีตาร์ประเภทนี้ลวดพันด้านนอกจะทำจากนิกเกิล 100% (100% nickel) ซึ่งให้ลักษณะโทนเสียงที่จะแตกต่างอย่างเห็นได้ชัด

• Stainless Steel

Stainless steel ซึ่งมักนำมาใช้กับฮาร์ดแวร์และเฟร็ตกีตาร์ ยังสามารถใช้ทำสายกีตาร์ได้อีกด้วย สาย Stainless steel ให้โทนเสียงที่สดใส เสียงที่แหลมสูง สาย Stainless steel มีความทนทานต่อการกัดกร่อนสูง จึงเป็นตัวเลือกที่เหมาะสำหรับคนที่เล่นคอนเสิร์ตเป็นประจำ หรือคนที่นิ้วเค็ม สายขึ้นสนิมง่าย

อย่างไรก็ตาม เหล็กและนิกเกิลไม่ใช่ตัวเลือกเดียวสำหรับสายกีตาร์ไฟฟ้า ยังมีโลหะผสมให้เลือกมากมายหลายชนิด เช่น โคบอลต์ (cobalt) เหล็กชุบสังกะสี (zinc-plated steel) และซูเปอร์อัลลอย (Superalloy) สายแต่ละแบบให้ความรู้สึกและโทนเสียงที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ช่วยให้คุณสร้างสรรค์เสียงที่คุณต้องการได้ ผมอยากให้คุณลองใช้ไปเรื่อยๆ หาความต้องการของตัวเองให้เจอ อย่าเชื่อผมทั้งหมด หาที่เหมาะกับคุณ เพราะไม่มีอะไรดีที่สุดหรอก